Δυτικά Βαλκάνια: Το όχι του Ε. Μακρόν

Γ. Βοσκόπουλος, Αναπλ. Καθ. Ευρωπαϊκών Σπουδών

Η άρνηση της Γαλλίας στην ευρωπαϊκή προοπτική των Δ. Βαλκανίων χαρακτηρίστηκε ως ένα “ιστορικό λάθος”. Οι ερμηνείες που δόθηκαν μέχρι σήμερα αφορούν κυρίως την επιλογή του Ε. Μακρόν ως σημαίνων και λιγότερο τα σημαινόμενα αυτής της επιλογής.

Ιστορικά και ακαδημαϊκά η επιλογή διεύρυνσης της ΕΕ αποτελούσε χαρακτηριστική περίπτωση άσκησης εξωτερικής πολιτικής από τα Κ-Μ της ΕΕ. Συνιστούσε μία στρατηγική επιλογή που λάμβανε χώρα εντός ενός διακυβερνητικού πλαισίου που απαιτούσε ομοφωνία. Αυτό προκειμένου να μην περιθωριοποιηθούν ζωτικά συμφέροντα των Κ-Μ.

Υπό αυτό το πρίσμα δεν θα πρέπει να προκαλεί έκπληξη, πόσο μάλλον, τη μήνη των υπολοίπων εταίρων, η γαλλική επιλογή. Το Παρίσι επέλεξε να ασκήσει θεσμικά το δικαίωμα του να διαφοροποιηθεί από τους υπόλοιπους. Επί της ουσίας αυτό είναι το σημαίνων, το γεγονός στο οποίο στόχευσαν μέχρι σήμερα πλήθος αναλύσεων. Αυτή η επιλογή προκαλεί προβλήματα στην ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική, ωστόσο δεν θα πρέπει να προσεγγίζεται μονοδιάστατα μέσα από ένα πλαίσιο ερμηνευτικού θετικισμού που δεν επιτρέπει εναλλακτικές ερμηνείες όσον αφορά τα κίνητρα του Ε. Μακρόν. Η τελευταία παρατήρηση μας οδηγεί εκ των πραγμάτων σε μια σειρά παρελκόμενων σημαινόμενων.

Ένα από αυτά [1]  αφορά την ουσιαστική και όχι τυπική διάσταση της γαλλικής ένστασης. Με απλά λόγια το α. κατά πόσον η Βόρεια Μακεδονία και η Αλβανία τηρούν τις προϋποθέσεις προκειμένου να ξεκινήσουν προενταξιακές διαπραγματεύσεις και β. αν αυτά τα τυπικά προαπαιτούμενα όπως τέθηκαν στο παρελθόν αποτελούν σήμερα επαρκείς δείκτες αξιολόγησης . Εδώ είναι σαφές ότι το γαλλικό όχι δεν αποτελεί μία έωλη επιλογή, αφού η ιστορία έχει καταδείξει ότι η υλοποίηση των τυπικών τεχνοκρατικών και δικαιικών προϋποθέσεων (Κριτήρια Κοπεγχάγης) δεν λειτουργεί ικανοποιητικά αλλά μόνο ως ο ελάχιστος αξιολογητικός παρανομαστής της διαδικασίας διεύρυνσης. Η μεγάλη διεύρυνση του 2004 (big bang) κατέδειξε του λόγου το αληθές, αφού δημιούργησε μία δυσλειτουργική πολυφωνία τα απόνερα της οποίας ενισχύουν τις δυνάμεις κατακερματισμού στην Ένωση.

Η διεύρυνση δεν αποτελεί μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Ο ίδιος ο Ε. Μακρόν δήλωσε ότι η αντιπαράθεση του με τους λοιπούς ηγέτες «αποτελεί μια διαφωνία όσον αφορά το μέλλον, το ευρωπαϊκό όραμα». Υπογράμμισε με έμφαση ότι «οι κανόνες και προϋποθέσεις διεύρυνσης χρειάζονται αναμόρφωση». Είναι σαφές ότι οι ενστάσεις του δεν αφορούν απλά το τυπικό, διαδικαστικό μέρος της διαδικασίας διεύρυνσης αλλά και το ουσιαστικό.

Μία ερμηνεία της στάσης του παραπέμπει σε προτάσεις που κατατέθηκαν στο παρελθόν για την αρχιτεκτονική της Ένωσης. Τη λογική των «ομόκεντρων κύκλων». Η προσέγγιση αυτή διατυπώθηκε από προεδρίας Φ. Μιτεράν. Είναι μάλλον σαφές  ότι πληθώρα δηλώσεων του Ε. Μακρόν παραπέμπουν στην πρόταση Μιτεράν. Την ίδια βέβαια αντίληψη είχε και ο π. ΥΠΕΞ L. Fabius και μάλιστα την είχε αναλύσει διεξοδικά στο βιβλίο του Une certaine idée de l’Europe (2004) [2].

FABIUS

Οι προτάσεις αυτές δεν αποτέλεσαν κατευθυντήρια γραμμή της στρατηγικής διεύρυνσης της ΕΕ, ωστόσο, αν και έμειναν στο περιθώριο, επανέρχονται περιστασιακά με έμμεσο τρόπο (βλ. πρόσφατες δηλώσεις Ε. Μακρόν). Δύο σημαντικές αξιολογήσεις χρήζουν ερμηνείας αλλά και αξιολόγησης. Και οι δύο διατυπώθηκαν από τους FT. Η πρώτη αξιολογεί την επιλογή Μακρόν ως ένα πλήγμα στις γεωπολιτικές φιλοδοξίες της ΕΕ, στην προσπάθεια της να καταστεί μία δύναμη σε επίπεδο γεωπολιτικής. Επί της ουσίας βέβαια η μεγάλη διεύρυνση της Ένωσης το 2004 δεν ενίσχυσε τη συνοχή και την πολυφωνία εντός της ΕΕ. Η δεύτερη αξιολογεί την επιλογή Μακρόν ως έκφραση ενός «νέο-γκολικού πνεύματος αδιαλλαξίας». Το σημαινόμενο σε αυτή την περίπτωση παραπέμπει στην «ιδιαιτερότητα» της Γαλλίας και στην προσπάθεια της να αναβαθμιστεί ως πόλος ισχύος σε επίπεδο διεθνούς πολιτικής.

 

[1] Θα σχολιάσω άλλες πτυχές αυτής της πολιτικής (πχ. Ενδο-ευρωπαϊκή διάσταση) σύντομα με άλλη παρέμβαση μου

[2] Για μία διεξοδική ανάλυση των αντιλήψεων του βλ. Γ. Βοσκόπουλος, Ελληνική Εξωτερική Πολιτική, Παπαζήσης, Αθήνα